پيمود و ليكن پس از اينكه داخل صحراى بىآب و علف ناپاتا گرديد از حيث آذوقه در عسرت افتاد و بالاخره كمبوجيه پس از دادن تلفات زياد مجبور شد بمصر مراجعت نمايد اگرچه او در اعزام قشون به طرف آمّون و سفر جنگى به ناپاتا و حبش بهره‌مندى نداشت و ليكن در زمان داريوش چنان كه بيايد اين ممالك جزو ايران بودند هرودوت گويد كه كمبوجيه چون مرض صرع داشت موفّق نشدن او در قشون‌كشىهاى مزبور باعث شدّت مرض او شد و گرفتار حالت جنونى گرديد و در اينحال سفّاكيهاى زياد و كارهاى بسيار بد از او سرزد از جمله خواهر خود رك‌سانا ( روشنگ ) را كشت - دوازده نفر از نجباى نامي پارسى را زنده بگور كرد - بگاو مقدّس مصريها كه آپيس نام داشت زخمى زد كه حيوان مزبور از آن تلف شد و بر اثر اين اقدام مصريها فوق العاده از ايرانىها متنفّر شدند و جسد موميا شده آمازيس پادشاه سابق مصر را بسوخت و ليكن چند سال قبل سندى از يك نفر مصرى كه از رجال مهمّ دربار مصر در اين زمان بوده بدست آمده و او مىنويسد كه كمبوجيه مانند فراعنه تمام مراسم دربارى و آداب مذهبي مصر را بجا آورد و حتّى در معبد سائيس در پيش عظمت نيت مادر خدايان مصرى به خاك افتاد . . . « 1 » بنابراين بايد گفت كه رفتار كمبوجيه در ابتداء ( 8 ماه اوّلى ) موافق رفتار كوروش بزرگ در بابل بوده و اگر گفته‌هاى هرودوت صحيح باشد بعد بواسطه مرض صرع با جهت ديگر احوال او تغيير كرده بهرحال مسلم است كه قضيّه زخم زدن بگاو دروغ است چه بموجب اسنادى ثابت شده كه گاو مزبور در ابتداى قشون‌كشى كمبوجيه به حبشه مرده « 2 » و نيز استل‌هائى كه از زمان كمبوجيه بدست آمده نشان مىدهد كه او در مقابل گاو مقدّس مصريها به زانو درآمده كمبوجيه در 523 ق . م . در مصر حاكمى معين كرده به طرف ايران رهسپار شد در شام شنيد كه مغى از اهل ماد خود را برديا پسر كوروش - برادر كمبوجيه خوانده و به تخت سلطنت

--> ( 1 ) - نوشته ( اوجاگر رسنت ) كه در واتيكان است ( 2 ) - استل‌هاى مصرى در موزه پاريس ( تورايف )